|
|
CEL PROJEKTU
Ochrona przyrody w rękach samorządów i lokalnych społeczności - i temu przesłaniu służą rezultaty inwentaryzacji waloryzacji przyrodniczej gmin w zasięgu działania Fundacji Biebrzańskiej z wyłączeniem obszarów już objętych różnymi formami ochrony prawnej
Przyrody nie uda się ochronić tworząc wyłącznie parki narodowe, rezerwaty czy inne wieLkopowierzchniowe formy ochrony. Działania w tym zakresie muszą dotyczyć także skali lokalnej. Prawne możliwości w tym zakresie posiadają lokalne samorządy, ale nie zawsze z tych uprawnień korzystają. Regulacje w tym zakresie zawarte są w ustawie o ochronie przyrody.
Kilka koronnych zasad, o których należy pamiętać:
- Wszystko jest ze sobą wzajemnie powiązane.
- Ekosystem może być trwały tylko wtedy, gdy trwały jest kompleks warunków, w jakich funkcjonuje.
- Ekosystemy możemy chronić tylko razem z całym kompleksem warunków, w jakich funkcjonują.
- Gatunki możemy chronić tylko razem ze środowiskiem ich życia (biotopem).
- Niektóre układy ekologiczne są „z natury” nietrwałe.
- Ekosystem jest zależny od swego sąsiedztwa.
METODYKA
Inwentaryzacja przyrodnicza
Inwentaryzacja cennych obiektów przyrodniczych została przeprowadzona na terenie 13 gmin leżących w sąsiedztwie Kotliny Biebrzańskiej: Augustów, Dąbrowa Białostocka, Goniądz, Janów, Jaświły, Korycin, Lipsk, Mońki, Nowinka, Nowy Dwór, Suchowola, Sztabin, i Trzcianne. Właściwe prace terenowe poprzedzone zostały studiami nad mapami topograficznymi w skali 1:25000 i 1:10000. Analizowano następujące elementy środowiska geograficznego i przyrodniczego:
- rzeźbę terenu (wyniesienia, zagłębienia, doliny i podcięcia erozyjne)
- sieć hydrograficzną (cieki, obszary źródliskowe)
- występowanie naturalnych zbiorników wodnych
- występowanie terenów zabagnionych
- występowanie płatów kontrastowych ekologicznie (łąki wśród lasów, wyniesienia mineralne wśród bagien itp.)
.
Odstąpiono od wyróżniania obiektów tego typu na terenach chronionych w ramach sieci Natura 2000. Wstępnie do dalszych prac inwentaryzacyjnych wybrano 152 obiekty, które reprezentowały następujące typy ekosystemów:
- mokradła w krajobrazie rolniczym (74 obiekty); kryteria wyboru: obecność otwartej toni wodnej lub silne uwilgotnienie, relatywnie niska presja antropogeniczna (oddalenie od zwartej zabudowy),
- wyniesienia mineralne i grądziki (35 obiektów); kryteria wyboru: bezleśne lub słabo zalesione śródbagienne wyniesienia mineralne o względnie dużej powierzchni (grądziki), odsłonięte zbocza wysokich wyniesień o ekspozycji południowej, nieużytkowane rolniczo wzgórza położone wśród agrocenoz, wyniesienia o znacznej wysokości bezwzględnej i o silnie nachylonych stokach,
- łąki śródleśne (22 obiekty); kryteria wyboru: duża powierzchnia, zabagnienie, obecność dojrzałych drzewostanów w otoczeniu,
- lasy (11 obiektów); kryteria wyboru: lasy w zagłębieniach bezodpływowych,
- fragmenty dolin rzecznych (7 obiektów); kryteria wyboru: naturalny przebieg cieku, silna meandryzacja, niski stopień zmeliorowania,
- duże kompleksy torfowiskowe (3 obiekty)
Wszystkie wybrane obiekty zostały zinwentaryzowane podczas prac terenowych prowadzonych od czerwca do września 2007 roku. Każdy obiekt został dokładnie spenetrowany i opisany, a jego fizjonomię, swoiste cechy i lokalizację w krajobrazie starano się przedstawić na wykonanych fotografiach. W trakcie inwentaryzacji terenowych dokonano także weryfikacji wcześniej nakreślonych granic. Podstawowe atrybuty poszczególnych obiektów ujęte zostały w stosownych arkuszach ewidencyjnych. Pojedyncze, wyróżniające się twory przyrody (np. okazałe drzewa, głazy narzutowe) opisano w odrębnie przygotowanych arkuszach.
Oprócz obiektów wytypowanych w trakcie wstępnej analizy materiałów kartograficznych jako potencjalnie najcenniejsze przyrodniczo, inwentaryzacją zostało objętych kilka innych wyróżniających się w krajobrazie fragmentów terenu napotkanych w czasie prac terenowych.
Waloryzacja przyrodnicza
Procedurę waloryzacji potraktowano jako próbę przełożenia wyników inwentaryzacji terenowych na syntetyczną ocenę wartości przyrodniczej poszczególnych obiektów. Przeprowadzono ją na podstawie pięciu kryteriów:
- udział siedlisk Natura 2000 (N),
- liczba gatunków objętych ochroną ścisłą, zagrożonych i rzadkich regionalnie (S),
- różnorodność siedliskowa (R), wyrażona liczbą jednostek (typów) roślinności występujących w obiekcie,
- rola w krajobrazie – funkcje biocenotyczne (K), wyrażone poziomem kontrastowości z otoczeniem, stopniem uwilgotnienia oraz wielkością
(< 5ha - mały, 5 ÷ 10ha - średni, > 10ha - duży)
- stopień degeneracji (D), wyrażony liczbą i natężeniem zaburzeń i czynników odkształcających.
Wskaźniki poszczególnych kryteriów określane były w trzystopniowej skali. Podstawą ich wyróżniania były: podział na równe zakresy (N), rozrzut wartości w całym zbiorze obiektów (S, R) oraz szacowanie na podstawie obecności czynników i wielkości parametrów (K, D).
Literatura:
- Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (Dz.U. 2004 nr 92 poz. 880).
- Pracownia Architektury Żywej 2002r. Program: Biebrzańska sieć: rozwój aktywności obywatelskiej na rzecz środowiska.
- Herbich J. Lasy i bory. Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Tom 5. Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2004
- Herbich J. Murawy, łąki, ziołorośla, wrzosowiska, zarośla. Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Tom 3. Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2004
- Herbich J. Wody słodkie i torfowiska. Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Tom 2. Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2004
- Matowicka B, Kołos A, Wołkowycki D. Charakterystyka obiektów objętych waloryzacją i inwentaryzacją przyrodniczą, Pracownia Architektury Żywej 2007r.
|
