|
| Strona główna | Obiekty przyrodnicze zinwentaryzowane i zwaloryzowane na obszarze działania Fundacji Biebrzańskiej z wyłączeniem obszarów chronionych |
|
Charakterystyka Ogólna Waloryzowanych ObiektówNa terenie 13 gmin leżących w sąsiedztwie Kotliny Biebrzańskiej zinwentaryzowano 161 obiektów przyrodniczych reprezentujących sześć głównych typów (Fig. 1, 3). Należą do nich:
Największą liczbę obiektów zinwentaryzowano w gminach: Augustów (25) i Dąbrowa Białostocka (22) a najmniejszą w gminach: Trzcianne (3), Nowinka (5) i Korycin (6). W pozostałych gminach opisano od 10 do 15 obiektów (średnio - 12,4 w gminie) (Fig. 1).  Najliczniej wśród opisywanych obiektów są reprezentowane mokradła – 97 (ok. 60%) a wśród nich torfowiska z roślinnością szuwarową – 61 (ok. 63% wszystkich mokradeł), znacznie rzadziej występują mokradła z roślinnością leśną (ok. 31%). Najrzadziej w krajobrazie można spotkać kompleksy torfowisk niskich i przejściowych (ok. 6% mokradeł). Są to zazwyczaj cenne przyrodniczo, duże powierzchniowo torfowiska o zróżnicowanym sposobie zasilania hydrologicznego i urozmaiconej szacie roślinnej. Największym (109ha) i najcenniejszych przyrodniczo obiektem w tej kategorii jest uroczysko Jurdyga położone w gminie Suchowola. Mniejszy udział niż mokradła, mają na terenie gmin objętych opracowaniem, pagórki i wzgórza z ciepłolubnymi gatunkami roślin (31 obiektów, ok. 19%) oraz łąki (ok. 11%). Doliny rzeczne (6), zbiorniki wodne (jeziora, stawy – 6) i wydmy (5) stanowią niewielki procent opisanych obiektów (od 3,1 do 3,7%; Fig. 3).  Inwentaryzacją przyrodniczą objęto 161 obiektów o łącznej powierzchni 1182ha (średnio 90,9ha w gminie). Największą łączną powierzchnię (ponad 100ha) mają obiekty położone w gminach Suchowola (ok. 188ha), Sztabin (180ha), Dąbrowa Białostocka (151ha), Augustów (ok. 143ha) i Lipsk (ok. 131ha). Najmniejszą (poniżej 50ha) – w gminach Trzcianne (9,7ha), Mońki (25,8ha), Nowinka (ok. 43ha) i Goniądz (ok. 49ha) (Fig. 4, 6).  
Powierzchniowo wśród wszystkich typów obiektów dominują mokradła (ok. 815ha – 69%) a głównie lasy bagienne (stanowią ponad 50% mokradeł i 36% wszystkich zinwentaryzowanych obiektów). Mniejszy udział powierzchniowy mają pagórki i wzgórza z ciepłolubnymi gatunkami roślin (11,5%). Niewielki procent stanowią zbiorniki wodne, wydmy i doliny rzeczne (od 1,3 do 6,7% powierzchni; Fig. 5).  Walory Przyrodnicze Inwentaryzowanych ObiektówBlisko 24% wszystkich obiektów objętych inwentaryzacją cechuje się wysokimi walorami z geobotanicznego punktu widzenia, 28% – walorami średnimi, ok. 35% – niskimi, a ponad 13% obiektów w ogóle pozbawionych jest wartości przyrodniczej ( Fig. 7).
Tego typu rozkład nie odbiega zbytnio od normalnego, choć zaznacza się lekka przewaga obiektów cenniejszych przyrodniczo. Stosunkowo duży udział tych, dla których nie stwierdzono żadnych walorów wynika z przyjętych założeń metodycznych. Wstępne typowanie obiektów do opracowania wykonane zostało na podstawie dostępnych materiałów kartograficznych z lat 80. i 90. XX w. Część istniejących wówczas mokradeł, zwłaszcza występujących w niewielkich zagłębieniach bezodpływowych w krajobrazie rolniczym, uległa obecnie silnej degradacji w wyniku przesuszenia podłoża i powiązanych z tym procesów (m.in. murszenia złóż torfu, zmian użytkowania i sukcesji wtórnej roślinności). Współczesny walor tego typu obiektów jest zatem efektem zmian, które w ciągu ostatnich dwóch dekad doprowadziły do zaniku cennych przyrodniczo fragmentów krajobrazu, szczególnie mokradeł. Tym wyżej powinien być oceniany walor tych spośród pozostałych, które zachowały się w stanie stosunkowo mało zmienionym i tym pilniejsze są potrzeby ich ochrony. Wśród obiektów o najwyższych walorach przyrodniczych dominują lasy bagienne (które stanowią ok. 32% tej klasy) oraz torfowiska z roślinnością nieleśną (ok. 29%; Fig. 11). 
Należy jednak pamiętać, że torfowiska nieleśne to w ogóle najliczniej reprezentowany typ ekosystemów, do którego należy ok. 38% wszystkich objętych opracowaniem obiektów (Fig. 2), zatem w klasie najcenniejszych przyrodniczo ich udział jest nieproporcjonalnie niski. 
Znacznie nadreprezentowane są tu natomiast kompleksy torfowisk, czyli obiekty, w granicach których na stosunkowo niewielkiej powierzchni znajdują się mokradła o różnych reżimach zasilania wodą, pokryte zarówno roślinnością mszarną, mechowiskową lub szuwarową, jak i leśną. Ich udział w klasie obiektów o najwyższych walorach wynosi nieco ponad 13%, ale to ponad czterokrotnie więcej, niż ich częstość ogólna. Wysokimi walorami charakteryzują się także objęte opracowaniem doliny rzeczne. Połowa tej grupy obiektów zaliczona została do klasy najcenniejszych przyrodniczo (Fig. 10). 
Zupełnie inne proporcje typów ekosystemów cechują klasę obiektów pozbawionych walorów przyrodniczych. Tu nieproporcjonalnie liczną grupę stanowią łąki, brak natomiast zupełnie kompleksów torfowisk, dolin rzecznych oraz wydm. Łąki, które zaliczone zostały do tej najniższej pod względem walorów klasy, to zwykle intensywnie zagospodarowane użytki zielone, podsiewane i nawożone, o skrajnie zubożałym składzie gatunkowym, utrzymywane na zmeliorowanym podłożu. Największy udział obiektów o wysokich walorach przyrodniczych stwierdzono w gminach Dąbrowa Białostocka, Korycin, Nowy Dwór i Sztabin. W każdej z nich udział obiektów o najwyższych walorach przekracza 30%, a w gminie Korycin sięga 50% (Fig. 8, 9). 
Dla 33 obiektów (nieco ponad 20% wszystkich) proponuje się wprowadzenie różnych form ochrony konserwatorskiej . Najbardziej odpowiednie w większości przypadków byłoby powołanie użytku ekologicznego. Forma ta zapewniałaby wytypowanym obiektom ochronę stosowną do potrzeb, a jej wprowadzenie leży w gestii samorządów gminnych. Dla pojedynczych obiektów proponuje się powołanie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego, stanowiska dokumentacyjnego lub włączenie w granice istniejącego rezerwatu. Zachowanie walorów przyrodniczych czterech torfowisk i ich kompleksów położonych przy granicy gmin Dąbrowa Białostocka i Suchowola (nr 082, 110, 111 i 113) wymagałoby utworzenia jednego rezerwatu, który obejmowałby je wszystkie swoimi granicami, ale który mógłby składać się z odrębnych części. Największa liczba obiektów proponowanych do ochrony wyróżnia gminę Dąbrowa Białostocka, gdzie jest ich sześć oraz gminy Korycin i Nowy Dwór (po cztery). W gminie Korycin proponuje się wprowadzenie ochrony w przypadku aż 67% wszystkich zinwentaryzowanych tam obiektów. Oprócz wymienionych wyżej duży udział obiektów zasługujących na ochronę (ok. 27%) cechuje także gminę Lipsk. Nieco ponad 9% spośród wszystkich wytypowanych do ochrony obiektów położonych jest w gminie Augustów (Fig. 12–15).   
Propozycje ochrony przedstawiono dla połowy dolin rzecznych uwzględnionych w opracowaniu, dla ok. 38% lasów bagiennych i dla ok. 36% torfowisk z roślinnością nieleśną (Fig. 16, 17).   Potrzeby ochrony wydają się najniższe w przypadku pagórków i wzgórz ze stanowiskami ciepłolubnych gatunków roślin. Formy ochrony konserwatorskiej należałoby wprowadzić dla niespełna 10% tego typu obiektów objętych inwentaryzacją. Wynika to jednak z daleko idących przekształceń roślinności pozostałych kemów i pagórków morenowych, gdzie w wielu przypadkach półnaturalne murawy i kserotermiczne zarośla oraz bogate florystycznie bory mieszane i dąbrowy świetliste zastąpione zostały przez sztuczne drzewostany sosnowe, a ich różnorodność i walor przyrodniczy uległy skrajnej redukcji. Aleksander Kołos, Beata Matowicka, Dan Wołkowycki. Charakterystyka obiektów objętych waloryzacją i inwentaryzacją przyrodniczą. |
| © Copyright 2007 Pracownia Architektury Żywej. Cała zawartość tej strony, w tym teksty, grafika, stanowi własność Stowarzyszenia Pracownia Architektury Żywej i jest chroniona ustawą o prawie autorskim. |
| Projekt realizowany przy współpracy z Fundacją Biebrzańską |  |
 |
 |
 |
| www.biebrza.info.pl |
webmaster |
